زندگی‌نامه زنده یاد محمدرضا حافظی
محمدرضا حافظی؛ مردی که اندوه فرزندش را به هزاران کلاس درس تبدیل کرد.

در سال ۱۳۰۸، در شهر بروجرد، پسری به دنیا آمد که بعدها نامش با مدرسه، دانش، نیکوکاری و آینده کودکان ایران گره خورد؛ محمدرضا حافظی. شاید بتوان ریشه‌های این روحیه را بسیار پیش‌تر از خودش جست‌وجو کرد؛ در خانواده‌ای که نیکوکاری بخشی از سبک زندگی آنان بود. پدربزرگش طبیبی نیکوکار بود؛ پزشکی که درد مردم را فقط با نسخه و دارو درمان نمی‌کرد. بسیاری از بیمارانی که توان پرداخت هزینه درمان نداشتند، نزد او می‌آمدند و او بی‌چشم داشت به درمان و یاری آنان می‌پرداخت. مصطفی پدر محمدرضا که از پایه گذاران صنعت برق بروجرد بود، مردی متمول، فعال و خیر بود و در حوزه اقتصادی بروجرد فعالیت داشت؛ از جمله در راه‌اندازی و اداره کارخانه برق و کارخانه آرد. محمدرضا از همان کودکی در کنار پدر قرار گرفت و خیلی زود با مفهوم کار، مسئولیت و مدیریت آشنا شد. او فقط تماشاگر فعالیت‌های پدر نبود؛ یاد می‌گرفت. هرچه بزرگ‌تر شد، اعتماد پدر نیز به او بیشتر شد. در سال‌های نوجوانی و جوانی، بسیاری از امور به او سپرده شد و او آرام‌آرام مهارت اداره کار و ارتباط با مردم را آموخت. در کنار توان مدیریتی، مردم‌داری و مهربانی نیز از ویژگی‌های آشکار شخصیت او بود؛ ویژگی‌ای که بعدها در ارتباط گسترده او با خیرین و مردم، نقشی اساسی پیدا کرد.

در سال ۱۳۳۳، با دختر عموی خود؛ بانویی پاکدامن و فداکار بنام مهین حافظی بود، ازدواج کرد. زندگی خانوادگی‌اش با تولد دو دختر بنامهای شهین و شهره و دو پسر بنامهای امیرحسن و علیرضا شکل گرفت؛ خانواده‌ای که در ادامه راه، همراه و پشتیبان جدی او بودند.از میزان تعهد او به کار، داستان‌هایی نقل شده است که شب و روز برای او فرقی نداشت عاشقانه در کارهایش خدمت میکرد. همه زندگی‌اش را در خدمت یک هدف بزرگ‌تر قرار داد. سال‌های زندگی او همیشه آرام و بی‌دغدغه نبود. در مسیر کار و فعالیت، با دشواری‌ها و ناملایمات و حتی مزاحمت‌های مختلفی روبه‌رو شد؛ اما تعلق خاطرش به ایران و مردمش باعث نشد از مسیر خدمت فاصله بگیرد. او همچنان کار کرد، ساخت و زندگی کرد؛ بی‌آنکه بداند حادثه‌ای در راه است که مسیر زندگی‌اش را برای همیشه تغییر خواهد داد.

روزی که یک پدر، معنای تازه‌ای از زندگی پیدا کرد.

جوانی که در آستانه ازدواج قرار داشت و قرار بود زندگی تازه‌ای را آغاز کند. اما حادثه‌ای تلخ همه چیز را تغییر داد. امیرحسن ۲۸ ساله به همراه همسرش در یک سانحه رانندگی جان خود را از دست داند؛ حادثه‌ای که ضربه‌ای سنگین به خانواده حافظی وارد کرد. برای پدری که فرزند جوانش را از دست داده بود، تحمل این اندوه آسان نبود. اما در روزهای پس از آن، اتفاقی افتاد که نگاه محمدرضا حافظی را به زندگی دگرگون کرد.افرادی برای تسلیت آمدند؛ کسانی که پدر امیرحسن آنها را نمی‌شناختند. از جوانی گفتند که در سکوت به آنها کمک کرده بود؛ از نیازمندانی که دستشان را گرفته بود و از کارهای خیری که بی‌آنکه پدرش از آنها باخبر باشد، انجام داده بود. آن روز، محمدرضا حافظی با وجه دیگری از فرزندش روبه‌رو شد.

امیرحسن رفته بود، اما ردّ نیکی او تازه داشت آشکار می‌شد. و شاید همین‌جا بود که پدر به این حقیقت رسید که می‌توان از دل یک فقدان بزرگ، راهی برای ادامه یک زندگی بزرگ‌تر پیدا کرد. او سرمایه‌ای را که برای آینده امیرحسن آماده کرده بود، در مسیر ساخت مدرسه قرار داد و در بروجرد مدرسه‌ای به نام فرزندش بنا کرد؛ مدرسه‌ای با ظرفیت حدود ۱۲۰۰ دانش‌آموز. اما این مدرسه فقط یک ساختمان نبود. برای حافظی و همسرش، گویی امیرحسن از دنیا نرفته بود؛ بلکه در چهره صدها و هزاران دانش‌آموز ادامه پیدا کرده بود. از آن پس، مدرسه برای او معنایی متفاوت پیدا کرد.

این‌گونه بود که مدرسه‌سازی، از یک کار خیر شخصی به یک رسالت اجتماعی تبدیل شد. او دریافت که می‌توان اندوه را به امید تبدیل کرد؛

سرمایه را به آینده سپرد و یک فقدان شخصی را به فرصتی برای ساختن آینده دیگران تبدیل کرد. از آن روز به بعد، مسیر زندگی محمدرضا حافظی شتاب دیگری گرفت.در سال ۱۳۷۷، با ایده و پیگیری دکتر حافظی پس از اخذ موافقت آموزش و پرورش، توسط محمد رضا حافظی و کمک دوستانش جامعه خیرین مدرسه‌ساز کشور در مشهد الرضا تاسیس شد. و او در جایگاه ریاست آن، و بنیانگذار جامعه خیرین شد نزدیک به دو دهه در مسیر توسعه فرهنگ مدرسه‌سازی و گردآوردن خیرین کشور فعالیت کرد.

او به شهرهای مختلف رفت، به مناطق محروم سر زد، کمبودهای مدارس را از نزدیک دید و تلاش کرد انسان‌های بیشتری را با خود همراه کند. مهم‌تر از آن، او تنها به خرج کردن سرمایه شخصی خود اکتفا نکرد؛ تلاش کرد فرهنگ بخشیدن را در جامعه گسترش دهد. وی با تکیه بر اعتبار و ارتباطات خود، گاه با هزینه شخصی دوستان و افراد توانمند مالی را به مهمانی دعوت می‌کرد و با گفت‌وگو و ترغیب آنان، بسیاری را به جمع خیرین مدرسه‌ساز یا حامیان ساخت و تجهیز مدارس می‌افزود.

همین ویژگی، شاید یکی از ماندگارترین میراث‌های او باشد: محمدرضا حافظی فقط مدرسه نساخت؛ انسان‌های بسیاری را با خود به مدرسه‌سازی دعوت کرد.

میراث مردی که رفت، اما راهش ماند

در طول سال‌های فعالیت، حافظی بخشی از سرمایه شخصی خود را صرف ساخت مدارس کرد و در توسعه جریان خیرین مدرسه‌ساز کشور نقش داشت. او در سراسر ایران و حتی در ارتباط با ایرانیان خارج از کشور، خیرین بسیاری را به مشارکت در امر مدرسه‌سازی دعوت کرد. امروز جامعه خیرین مدرسه‌ساز، شبکه‌ای گسترده در سراسر کشور دارد و فرهنگ مشارکت مردم در ساخت و تجهیز فضاهای آموزشی، به یکی از جریان‌های مهم نیکوکاری ایران تبدیل شده است. اما شاید ارزش کار حافظی را فقط نباید در تعداد ساختمان‌هایی که ساخته شد جست‌وجو کرد.

ارزش بزرگ‌تر، در آدم‌هایی است که به این راه پیوستند.

در کودکانی که پشت نیمکت نشستند.

در معلمانی که در کلاس‌های ساخته‌شده به آموزش پرداختند.

در خانواده‌هایی که با دیدن یک مدرسه، آینده فرزندشان را روشن‌تر دیدند.

و در خیرینی که فهمیدند می‌توان بخشی از داشته‌های امروز را به آینده فرزندان این سرزمین سپرد.

از همین منظر، داستان محمدرضا حافظی فقط داستان یک خیر نیست؛ داستان مردی است که یک اندوه بزرگ را به یک حرکت بزرگ اجتماعی تبدیل کرد. سال‌های پایانی عمرش با بیماری همراه شد و خانواده‌اش بویژه دخترش در کنار او همچون فرشتگانی از او مراقبت می‌کردند. او سرانجام در ۲۱ خرداد ۱۳۹۸ در تهران درگذشت.

در پی درگذشت محمدرضا حافظی، پیام‌های تسلیت چهره‌های عالی‌رتبه کشور، گویای جایگاه و اثرگذاری او در عرصه مدرسه‌سازی بود؛ از جمله رهبر معظم انقلاب اسلامی، علی لاریجانی رئیس وقت مجلس شورای اسلامی، اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهور، محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه و وزیر وقت آموزش‌وپرورش و جمعی دیگر از مسئولان و شخصیت‌های علمی و اجتماعی کشور.

محمدرضا حافظی از دنیا رفت، اما راهی که آغاز کرده بود ادامه پیدا کرد. شاید بتوان تمام زندگی او را در یک جمله خلاصه کرد:

او نتوانست فرزندش را از مرگ بازگرداند؛ اما تصمیم گرفت آینده هزاران فرزند دیگر را بسازد.

و این شاید یکی از زیباترین شکل‌های ماندگار شدن یک انسان باشد. آثار، فعالیت‌ها، مدارس ساخته‌شده و نقش دکتر محمدرضا حافظی در شکل‌گیری و گسترش جامعه خیرین مدرسه‌ساز کشور، در بخش «آثار و فعالیت‌ها»ی این تالار به‌صورت مفصل ارائه شده است.

یادش گرامی و نام نیکش ماندگار باد